top of page

tumblr.

ve onun tuhaf kültürü

65f0f748d8b0b20988accdc4e5d4d061.jpg
awf.jpg

Genel Bir Bakış

2007 yılında kurulan Tumblr, ilk bakışta oldukça karmaşık bir sosyal medya platformu olarak görülebilir. SimilarWeb'in verilerine göre siteyi ilk kez ziyaret edenlerin yüzde 41,95'i platforma bir daha giriş yapmamıştır. Standart profil sayfalarına sahip olan Instagram ve Twitter’ın aksine, tasarım esnekliğine sahip birkaç sosyal medya platformundan biridir. Kullanıcıların büyük bir çoğunluğu kimliklerini gizlemekte ve tanımadıkları kullanıcılarla iletişim kurarak platformda zaman geçirmektedir. Tercih edilen ilk iletişim yolu olarak birbirlerine anonim sorular soran kullanıcılar, arkadaş ve aile bireyleri ile iletişim kurmaktan kaçınmaktadır. Hatta tanıdık birinin Tumblr hesabını bulması, kullanıcılar arasında korkuyla karşılanmaktadır. Bunun nedeni, Tumblr’ın diğer sosyal medya platformlarına kıyasla çok daha kişisel olmasıdır. Adeta özel bir günlük gibi kullanılan ve hissedilen duyguların çoğunlukla görsel yollarla yansıtıldığı bu platform, kendini tuhaf ve yaratıcı bir özgürlük alanı olarak nitelendirmektedir.

Ancak bu kişiselliğin aksine paylaşılan görsel içerikler kişisellikten oldukça uzaktır. Kullanıcılar kendi fotoğraflarını değil; ünlülerin, modellerin, popüler figürlerin veya filmlerin, dizilerin, manzaraların, çizimlerin, hayvanların, eşyaların görsellerini paylaşarak diğer kullanıcılara tarzlarını ve beğenilerini yansıtmaktadır. Bunların büyük bir çoğunluğu bağlamından koparılan GIF’lerden, yani birkaç saniyelik hareketli görsellerden oluşmaktadır. Ancak kullanıcıların zevklerini ve duygularını ifade etmelerinin tek yolu hareketli veya hareketsiz görsellerden ibaret değildir; yaşanılan anılar, kurgusal hikayeler ve şiirler karakter sınırlamasına tabi olmadan paylaşılabilmektedir. Paylaşımların altına çeşitli etiketler ekleyerek benzer zevklere sahip kişiler birbirlerini bulabilmektedir. Tumblr’ı diğer sosyal medya platformlarından farklı kılan da bu çeşitliliktir. Kullanıcılar benliklerinin tüm yönlerini, hatta gizli olanları bile yansıtabileceği güvenli bir platformdur.

original (5).jpg
1364788.jpg
catprism.jpg

Güvenli Bir Alan

2010’ların başından ortalarına kadar en parlak dönemini yaşayan Tumblr’ı diğer sosyal medya platformlarından ayıran en önemli özelliklerden biri, gençlere hitap etmesine rağmen “yetişkinlere yönelik” cinsel içerikli paylaşımlara izin verilmesidir. Ancak söz konusu cinsellik, ana akımda popüler olmayan “alternatif” bir cinselliği ifade etmektedir. Hem cinsel içeriklerin rahatça paylaşılabilmesi hem de anonim kullanımın tercih edilmesi, Tumblr’ı toplum tarafından marjinalize edilen farklı kimlik ve yönelimlere sahip kişiler için güvenli bir alan haline getirmektedir. Cinsiyetlerini ve cinselliklerini sorgulayan insanlar için rehber olmaya adanmış bloglar, bu kişiler için bir deneyim, paylaşım ve bilgi yuvası olabilmektedir. Kimlik ve yönelimlerini keşfeden kullanıcılar, benzer deneyimlere sahip arkadaşlar edinebilmekte ve çeşitli topluluklara katılabilmektedir. Yani Tumblr kullanımı anonim olsa da oldukça sosyaldir. Asıl ilginç olan ise bu alternatif kültürün ortaya çıkmasının hedeflenmemesidir. Böylesi eşsiz bir ortamı sağlayan platform yöneticileri değil, kullanıcı topluluğunun kendisidir. Ancak Tumblr’ın ortaya çıkan bu alternatif kültürü desteklemediği düşünülmemelidir. Platform yöneticileri BuzzFeed News’e gönderdikleri bir mailde şirketlerinin bu insanlar için yuva olmaktan gurur duyduğunu dile getirmişlerdir.

catprism.jpg
tumblr_o57w4pVO4s1rnaacxo1_1280.jpg

Norm dışı kimlik ve yönelimlere sahip gençlerin sosyal medya platformlarını kullanma pratiklerini inceleyen Scrolling Beyond Binaries başlıklı araştırma projesi, 16-35 yaş arası 1.300’den fazla kişi ile görüşerek Tumblr’ı tercih etme nedenlerinin başka şekilde kurulamayan sosyal bağlantılar olduğunu ortaya koymuştur. Katılımcılar tarafından benzer sorunlar yaşayan akranlarla iletişim kurmak, arkadaş ve aile bireyleriyle konuşmaktan daha kolay ve az riskli bulunmuştur. Tumblr’da arkadaş edindiklerini ve bunu yaparken kendilerini güvende hissettiklerini dile getiren katılımcılar, aksi bir durumda kullanıcıları engelleyerek hayatlarından tamamen çıkarabildiklerine dikkat çekmişlerdir. Bir başka deyişle Tumblr, kimlik ve yönelim eşitliğinin henüz bir rüya olabildiği ve temel insan haklarının kolayca çiğnenebildiği bu günlerde marjinalize edilen gençlere ifşa olma olasılıklarının daha düşük olduğu bir sığınak olmaktadır. Gündelik hayatta kendilerini güvende hissetmeyen bu gençler, yaşadıkları deneyimleri akranlarıyla paylaşarak yalnız veya yanlış olmadıklarını fark etmektedir. Tumblr üzerinden edindikleri seçilmiş aileleri, onları oldukları gibi kabul etmeyen toplumun vermesi gereken kabul edilme hissini onlara sağlamaktadır.

717a11a38b0cc66b6cfcca21eb4607ef.jpg
tumblr_static_c6fwz2q5onc4k0gkcko88gcck.jpg

Alternatif Bir Kültür

Tumblr’ın kapsayıcılığı yalnızca kullanıcılara değil, ana akım popüler kültür içerisinde yer bulamayan sanatçılara da kendilerini ifade edebilecekleri ve sanatlarını icra edebilecekleri bir alan yaratmaktadır. Alternatif sanat üreten, güzellik standartlarına uymayan, norm dışı kimlik ve yönelimlere sahip sanatçılar burada hedef kitlelerine ulaşabilmektedir. Onlara bu alanın açılabilmesini sağlayan belki de en önemli etken, diğer sosyal medya platformlarıyla dalga geçercesine “mavi tik” özelliğinin isteyen herkese verilmesidir. Sosyal medya platformlarının hangi kullanıcılara mavi tik verileceği konusunda farklı kuralları olsa da temel ilke, kullanıcının “kayda değer” biri olmasıdır. Bu da mavi tike sahip olan kullanıcıya algoritma önceliği tanıyarak kullanıcılar arası hiyerarşi yaratmaktadır. Diğer bir deyişle, halihazırda popüler olanın öne çıkarılmasıyla popüler olmayanın kendini göstermesi zorlaştırılmaktadır. Oysa Tumblr, herkesin eşit düzeyde söz hakkına sahip olduğu anarşik bir platformdur.

tumblr_nqknbp1dRw1qzywvpo1_1280.png

Kullanıcıların kendilerini nasıl sundukları konusunda onlara daha fazla kontrol olanağı sağlayan Tumblr'ın içerik denetimini esnek tutması ve platformun anonim kullanım pratiği, ifade özgürlüğünün kalesi olarak anılmasını sağlamıştır. Tuhaf bir ütopya olarak adlandırılmasının nedeni, bu denetim esnekliği sebebiyle diğer sosyal medya platformlarında çeşitli engellerle karşılaşan cinselliğin Tumblr’da memnuniyetle karşılanmasıdır; özellikle heteronormatif dünyada daha uygunsuz bulunan norm dışı cinselliklerin. Bu sayede Tumblr, queer kültürün bir parçası haline gelmiş, dahası karakter sınırlamasının bulunmaması alternatif bir kurgusal hikaye (fandom) kültürünün oluşmasına yol açmıştır. Ancak tüm bu özgürlük, depresyonun ve melankolinin estetize edildiği karşıt bir kültürü de beraberinde getirmiştir. Tumblr kullanıcıları, Instagram’daki insanların ulaşılamaz vücut tiplerini romantikleştirdiği gibi psikolojik rahatsızlıklarını romantikleştirmeye başlamıştır. Ne de olsa kişinin depresyonla mücadelesini anonim olarak yansıtması çok daha güvenilir ve kolaydır.

tumblr_nqknbp1dRw1qzywvpo1_1280.png
file (3).jpg
original.png

Bu Bir Son Mu?

Aralık 2018’de platformda çocuk pornosu bulunması sebebiyle Tumblr’ın Apple Store’dan kaldırılmasıyla her şey değişmiştir. Tumblr içeriğin hemen kaldırıldığını söylemiş ancak kısa süre içerisinde “yetişkinlere yönelik” içeriklerin tamamını yasaklamıştır. Apple’ın yönergesindeki “sakıncalı” tanımı tehlikeli derecede belirsizdir ve bu durum queer içeriklerin de tasfiyesiyle sonuçlanmıştır. Böylece Tumblr’ın diğer sosyal medya platformlarından hiçbir farkı kalmamış ve hedef kitlesini hızla kaybetmiştir. SimilarWeb’in verilerine göre yasaktan sonra kullanım oranı yüzde 30 civarında düşmüş ve sonraki üç yıl içerisinde bu oran yüzde 40’lara kadar çıkmıştır.

“Tumblr internetteki en tuhaf yerlerden biri. Ne kadar tuhaf? Görünüşe göre, Tumblr'daki kişilerin kendilerini LGBTQIA+ olarak tanımlama olasılığı diğer tüm sosyal medya platformlarına göre %193 daha fazla… Twitter dahil…” sözleriyle internetin en queer platformu olduğunu iddia eden Tumblr, kaybettiği kitleyi geri kazanmak için çabalamaya başlamıştır. Aradan 4 yıl geçmiş ve Kasım 2022’de, tam da Elon Musk’ın Twitter’ı devralmasıyla tetiklenen kitlesel göç tartışmalarının başladığı sırada, topluluk kurallarını güncelleyerek tekrar özgür bir platform olma yolunda adım atmıştır. Yeni düzenleme ile kullanıcılar, görmek istemedikleri içerik tiplerini filtreleyerek ve paylaştıkları içerikler cinsellik içeriyorsa uyarı ekleyerek anasayfaları üzerinde daha fazla kontrole sahip olabileceklerdir. Ancak sanatsal değeri olmayan ve odağı cinsellik olan içerikler hala yasaktır; bu da bir içeriğin sanatsal değerine ve odağına kimin karar vereceğine dair tartışmaları beraberinde getirmiştir.

tumblr_inline_p7yil1KOml1sp47it_1280.png

Kaynakça

tumblr. ve onun tuhaf kültürü

Ozan Can Çetinkaya

ozancnky@gmail.com

*Kullanılan görseller Tumblr'ın kendi hesabından alınmıştır.

bottom of page